Ana Sayfa

Sorularla Risale

BÜRHAN-I İNNÎ

Bir grup fakirin her gün beslendiklerini, barınma, giyecek ve yakacak gibi her türlü ihtiyaçlarının aksatılmadan yerine getirildiğini gördükten sonra, “Bunları icra eden, mutlaka çok merhametli ve şefkatli bir zâttır” diye hükmedildiğinde eserden müessire intikal söz konusudur. Öte yandan, bir zâtın şefkatinden, merhametinden, cömertliğinden söz edildikten sonra, “Böyle bir zât elbette fakirlere ve düşkünlere yardım elini uzatacaktır.” hükmü verildiğinde ise müessirden esere intikal edilmiştir.

“Ateşin dumana olan delaleti gibi, müessirden esere yapılan istidlâle ‘bürhan-ı limmî’ denildiği gibi; dumanın ateşe olan delaleti gibi, eserden müessire olan istidlâle de “bürhan-ı innî” denir. Bürhan-ı innî, şübhelerden daha sâlimdir.” (İşârât-ül İ’caz. 86)

Kur’ân-ı Kerim’de her iki istidlâlin de misâlleri vardır.
Fâtiha Sûresinin hemen başında her iki delile de işaret edilmiştir.

“Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur” buyrulmakla önce âlemlerin harika terbiyesi nazara verilmiş ve “bu terbiyeyi yapan zâtın her türlü hamde ve senaya lâyık olduğu” hükmü getirilmiştir. Burada eserden müessire istidlâl vardır. Daha sonra Rahman ve Rahîm isimleri zikredilerek, Allah’ın “din gününün sahibi olduğu” nazara verilmiştir. “Mademki Allah, Rahman ve Rahim’dir, elbette din gününü getirecek ve bu rahmet ve inayetini ahirette de devam ettirecektir.” mânâsı ders verilmekle, müessirden esere, sebeplerden neticeye bir istidlâl yapılmıştır.

Risale-i Nur’da, Onuncu Sözde her iki istidlâlin çok misâlleri yer almıştır. Bu risalede, Allah’ın isimlerinden hareketle ahiretin varlığı ispat edilmektedir. Bu, bir bürhan-ı limmîdir.

Meselâ, Hakîm isminden hareketle. “Mademki Allah Hakîm’dir, öyleyse ahiret vardır” şeklinde bir hükme varılmıştır. Ancak iş bu kadarla bırakılmamış, Allah’ın Hakîm olduğunun delilleri zikredilerek, her şeyi hikmetle yapan, her icraatında nice faydalar, maslahatlar bulunan Cenâb-ı Hakk’ın o sonsuz hikmetinin, ahireti getirmemek gibi bir hikmetsizliğe müsaade etmeyeceği, değişik açılardan izah edilmiştir. Böylece, önce âlemdeki hikmet cilvelerinden hareketle Allah’ın Hakîm olduğu ispat edilmiş (bürhan-ı innî), sonra Hakîm ismi ahiretin varlığına delil getirilmiştir (bürhan-i limmi).

OKUNMA: 2479

Sorularla Risale